ಅವನಿ ಬೆಟ್ಟದ ಪಯಣ – ಇತಿಹಾಸದ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ (Karnataka’s Most Underrated Place) :

ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಳಬಾಗಿಲು ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಅವನಿ ಬೆಟ್ಟ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಲ್ಲ, ಅದು ರಾಮಾಯಣದ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಜೀವ ತುಂಬುವ ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿ.  ನಾನು ಈ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ಆ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನನ್ನದೇ ಆದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಥೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದೇನೆ. Places to visit near Bangalore

ಅವನಿ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಒಂದು ರೋಚಕವಾದ ಸಾಹಸಗಾಥೆಯಂತೆ, ನೀವು ಇದನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ರಾಮಾಯಣದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಆ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದೀರಿ ಎಂಬ ಅನುಭವವನ್ನು ಈ ಲೇಖನ ನಿಮಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಅವನಿ ಬೆಟ್ಟದ ಪಯಣ – ಇತಿಹಾಸದ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ (Karnataka’s Most Underrated Place) :

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಕಿರಿಕಿರಿ, ಆಫೀಸಿನ ಡೆಡ್‌ಲೈನ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿದ್ದ ನನಗೆ ‘ಅವನಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕೇಳಿದಾಗ ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಬೆಟ್ಟ ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೆ. ಆದರೆ, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ ನನಗೆ ಅರಿವಾಗಿದ್ದು—ಅದು ಕೇವಲ ಕಲ್ಲುಗಳ ರಾಶಿಯಲ್ಲ, ಅದು ಕಾಲದ ಚಕ್ರವನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸುವ ಒಂದು ‘ಟೈಮ್ ಮಷೀನ್’! ನನ್ನ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಜೀವನದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಿಡುವು ಬೇಕೆನಿಸಿದಾಗ ನನ್ನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದೇ   ‘ದಕ್ಷಿಣ ಗಯಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಅವನಿ ಬೆಟ್ಟ.  ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 100 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಮುಂಜಾನೆ ನಾನು ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದಾಗ, ತಂಪಾದ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಆ ಕಲ್ಲಿನ ಬೆಟ್ಟದ  ಭವ್ಯ ರೂಪ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿತು.

“ಅವನಿ ಬೆಟ್ಟ: ಇದು ಬರಿ ಕಲ್ಲಿನ ಗುಡ್ಡವಲ್ಲ, ರಾಮಾಯಣದ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿ!”

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗದ್ದಲದಿಂದ ದೂರ, ಮುಳಬಾಗಿಲಿನ ಶಾಂತ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ತಲೆ ಎತ್ತಿ ನಿಂತಿರುವ ಅವನಿ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದು ಎಂದರೆ ಕಾಲದ ಚಕ್ರವನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಿದಂತೆ. ಇಲ್ಲಿನ ‘ರಾಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ’ದ ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮೌನವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತವೆ. ಬೆಟ್ಟ ಏರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸಿಗುವ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಆಶ್ರಮ, ಸೀತಾ ಮಾತೆಯ ಕುರುಹುಗಳು ಮತ್ತು ಲವ-ಕುಶರು ಆಡಿ ಬೆಳೆದ ‘ತೊಟ್ಟಿಲು ಗುಂಡು’ ನಮ್ಮನ್ನು ಪುರಾಣ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ಬಂಡೆಯೂ ಒಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಪ್ರತಿ ಗಾಳಿಯ ಸುಳಿಯೂ ಇತಿಹಾಸದ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ.

ಅವನಿ ಬೆಟ್ಟದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಳಬಾಗಿಲು ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಅವನಿ ಬೆಟ್ಟ ಕೇವಲ ಕಲ್ಲುಗಳ ಗುಡ್ಡವಲ್ಲ. ಇದು ರಾಮಾಯಣ ಕಾಲದ ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿ. ಇದನ್ನು ‘ದಕ್ಷಿಣ ಗಯಾ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವ ರಾಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ನೊಳಂಬ ರಾಜರ ಕಾಲದ ಅದ್ಭುತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಭರತ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಘ್ನರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಲಿಂಗಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪದ ದೃಶ್ಯವಾಗಿವೆ. ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಏರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನಮಗೆ ಮೊದಲು ಸಿಗುವುದು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಆಶ್ರಮ. ಅಯೋಧ್ಯೆಯಿಂದ ಬಂದ ಸೀತಾ ಮಾತೆಗೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ್ದರು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಈ ಗುಹೆಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಮೌನ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಮನೆಮಾಡಿದೆ. ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದರೆ ಸೀತಾ ಮಾತೆ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಾದ ಲವ-ಕುಶರನ್ನು ತೂಗುತ್ತಿದ್ದ ‘ತೊಟ್ಟಿಲು ಗುಂಡು’ ಕಾಣ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರ ನಡುವೆ ಯುದ್ಧ ನಡೆದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಲವ-ಕುಶರು ರಾಮನ ಶ್ಯಾಮಕರ್ಣ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಇದೇ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿದ್ದರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನಾನು ಈ ಬೆಟ್ಟ ಏರುವಾಗ ನನಗಾದ ಮರೆಯಲಾಗದ ಅನುಭವಗಳು

1. ಮೌನ ಮಾತನಾಡುವ ಮಹಾ ದೇವಸ್ಥಾನ

ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವ ರಾಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಾಗ ಜಗತ್ತೇ ಸ್ತಬ್ಧವಾದಂತೆ ಅನಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಸುಮ್ಮನೆ ನಿಂತಿಲ್ಲ; ಅವು ನೊಳಂಬ ರಾಜರ ಕಲಾ ವೈಭವವನ್ನು ಪಿಸುಗುಟ್ಟುವಂತಿವೆ. ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಭರತ, ಶತ್ರುಘ್ನ ನಾಲ್ವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೂ ಲಿಂಗಗಳಿರುವುದು ಈ ಜಾಗದ ವಿಶೇಷ. ಆ ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಶಕ್ತಿ ನನ್ನ ಮೈಮನಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿದಂತಾಯಿತು.

2. ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಅಲ್ಲ, ಇದು ಇತಿಹಾಸದ ಹಾದಿ!

ಬೆಟ್ಟ ಏರಲು ಶುರು ಮಾಡಿದಾಗ ಅರಿವಾಯಿತು, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಅಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಂಡೆಗೂ ಒಂದು ಕಥೆಯಿದೆ. ಹಾದಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುವ ಆ ಸಣ್ಣ ಗುಹೆಯೇ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಆಶ್ರಮ. ಅಯೋಧ್ಯೆಯಿಂದ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಳಾದ ಸೀತಾ ಮಾತೆ ಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕುತ್ತಾ ಬಂದಾಗ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ್ದು ಇದೇ ಕಲ್ಲುಗಳು! ಅಲ್ಲಿನ ಮೌನದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಸೀತಾ ಮಾತೆಯ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಅಡಗಿದೆಯೇನೋ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ ನನಗಾಯಿತು.

3. ಲವ-ಕುಶರ ಆಟದ ಮೈದಾನ

ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂದೆ ಹೋದರೆ “ತೊಟ್ಟಿಲು ಗುಂಡು” ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಸೀತಾ ಮಾತೆ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಾದ ಲವ-ಕುಶರನ್ನು ತೂಗುತ್ತಿದ್ದ ಜಾಗವಂತೆ ಅದು. ಅಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ರಾಮಾಯಣ ಕೇವಲ ಕಥೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಈ ಮಣ್ಣಿನ ಇತಿಹಾಸ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಗಾಢವಾಯಿತು. ಲವ-ಕುಶರು ರಾಮನ ಶ್ಯಾಮಕರ್ಣ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿದ ಜಾಗವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ನನ್ನೊಳಗಿದ್ದ ಮಗು ಆ ಕಾಲದ ಯುದ್ಧದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಶುರು ಮಾಡಿತು.

4. ಶಿಖರದ ಮೇಲೆ ಸೀತೆಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ

ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೀತಾ ದೇವಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಅಪರೂಪದ್ದು. ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿದಾಗ ಸಿಗುವ ದೃಶ್ಯವಿದೆಯಲ್ಲ… ಅದು ಬೆಲೆಕಟ್ಟಲಾಗದ್ದು! ಗಾಳಿ ಜೋರಾಗಿ ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಕೆಳಗಿನ ಹಸಿರು ಬಯಲುಗಳು ಯಾವುದೋ ಸುಂದರ ಕಾವ್ಯದಂತೆ ಕಂಡವು. ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿದಾಗ, ನಗರದ ಎಲ್ಲಾ ಗದ್ದಲಗಳು ಮಾಯವಾಗಿ, ಕೇವಲ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಂಗೀತವಷ್ಟೇ ಕೇಳಿಸಿತು.

5. ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಿಂದ ಕಂಡ ಅದ್ಭುತ ನೋಟ

ಕೊನೆಗೆ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಸಿಗುವ ಆ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ ವರ್ಣನಾತೀತ. ವಿಶಾಲವಾದ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ, ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಆಕಾಶದ ನಡುವೆ ನಿಂತಾಗ ನಾನು ನನ್ನೆಲ್ಲಾ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಮರೆತಿದ್ದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ‘ಸೀತಾ ಪಾರ್ವತಿ’ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು, ಕಲ್ಲಿನ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಬದುಕು ಎಷ್ಟು ಸುಂದರ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಾಂತ ಎಂಬ ಅರಿವಾಯಿತು.

6. ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು ಆತಂಕ, ಪಡೆದಿದ್ದು ನೆಮ್ಮದಿ

ಸಂಜೆ ಬೆಟ್ಟ ಇಳಿಯುವಾಗ ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಕೂಡ ಹಗುರವಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ಆ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಆಕಾಶದ ಕೆಳಗೆ ಅವನಿ ಬೆಟ್ಟ ಚಿನ್ನದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ನಾನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಪ್ರವಾಸಿಯಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದೆ, ಆದರೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ ಒಬ್ಬ ಕಥೆಗಾರನಾಗಿ ಬಂದೆ. ಅವನಿ ಬೆಟ್ಟ ನನಗೆ ಕಲಿಸಿದ್ದು ಇಷ್ಟೇ— ಅದು ನನಗೆ ಒಂದು ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಅನುಭವ ನೀಡಲಿಲ್ಲ, ಜೊತೆಗೆ ನಮ್ಮ ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಬದುಕು ಎಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿದ್ದರೂ, ನಮ್ಮ ಬೇರುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಇಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿಯೇ ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಲಿಸಿತು.

---

ಮಾರ್ಗದ ಮಾಹಿತಿ 

• ಸ್ಥಳ: ಅವನಿ ಬೆಟ್ಟ, ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ – 563127.

• ಟ್ರಕಿಂಗ್ ಆರಂಭದ ಪಾಯಿಂಟ್: ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವ ರಾಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಸಮೀಪದಿಂದ ಟ್ರಕಿಂಗ್ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

• ಸಮಯ: ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:00 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 5:00 ರವರೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ.

• ದೂರ: ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 90-100 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ (ಸುಮಾರು 2.5 ಗಂಟೆಗಳ ಪ್ರಯಾಣ).

ನೀವು ಹೋಗುವ ಪ್ಲಾನ್ ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಇಲ್ಲಿದೆ ನಿಮಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಟಿಪ್ಸ್ ಗಳು:

• ಸರಿಯಾದ ಸಮಯವನ್ನು ಆರಿಸಿ (Timings): ಅವನಿ ಬೆಟ್ಟದ ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:00 ರಿಂದ 9:00 ರವರೆಗೆ ಅಥವಾ ಸಂಜೆ 4:30 ರ ನಂತರದ ಸಮಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ವೇಳೆ ಬಂಡೆಗಳು ಅತಿಯಾಗಿ ಕಾಯುವುದರಿಂದ ಪಾದಯಾತ್ರೆ ಕಷ್ಟವಾಗಬಹುದು.
• ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನವಿರಲಿ (Footwear): ಬೆಟ್ಟವು ಪೂರ್ತಿ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಗ್ರಿಪ್ ಇರುವ ಉತ್ತಮ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಶೂ ಅಥವಾ ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಶೂ ಧರಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಜಾರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ.
• ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರಿ (Safety): ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಕೋತಿಗಳ ಕಾಟ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರದ ಪೊಟ್ಟಣ ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬ್ಯಾಗ್ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಎಚ್ಚರವಿರಲಿ. ಅವುಗಳ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ಸೆಲ್ಫಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಡಿ.
• ಪರಿಸರ ಪ್ರೇಮಿಯಾಗಿರಿ (Eco-friendly): ಅವನಿ ಬೆಟ್ಟ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣ. ದಯವಿಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಾಟಲಿಗಳು ಅಥವಾ ಕಸವನ್ನು ಎಸೆಯಬೇಡಿ. ನಿಮ್ಮ ಕಸವನ್ನು ಮರಳಿ ಚೀಲದಲ್ಲಿ ತಂದು ಕೆಳಗಿರುವ ಕಸದ ಬುಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಕಿ.
• ಪ್ರಾಚೀನ ಕೆತ್ತನೆಗಳ ರಕ್ಷಣೆ: ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತುವ ಮೂಲಕ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರಬೇಡಿ. ಆ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡಿ ಆನಂದಿಸಿ.
• ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಆಹಾರ: ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಳಗಿನಿಂದಲೇ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಹಗುರವಾದ ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು (ಬಿಸ್ಕೆಟ್, ಹಣ್ಣು) ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು ಉತ್ತಮ.

ನೀವು ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಮುನ್ನ ಗಮನಿಸಿ:

• ಸಾಹಸ ಪ್ರಿಯರಿಗೆ: ಇಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾ ರಚನೆಗಳು ‘ರಾಕ್ ಕ್ಲೈಂಬಿಂಗ್’ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗ.

• ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ: ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ಮೂಲೆಯೂ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಫೋಟೋ ಫ್ರೇಮ್.

ನೀವು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವವರಾದರೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೌನವನ್ನು ಆಲಿಸುವವರಾದರೆ, ನಿಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ‘ಅವನಿ’ಯ ಮಣ್ಣನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲೇಬೇಕು.