ರಾಧಾ-ಕೃಷ್ಣರ ಸಂಬಂಧ ಏನಾಗಿತ್ತು? ಈ ಸಮಾಜ ಅವರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಹೇಗೆ?

ದೈವಿಕ ಪ್ರೇಮಾನುಭೂತಿಗೆ radha krishna ರು ಪ್ರಮಾಣವಾದರೆ, ರಾಧೆ ಮತ್ತು ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಮದುವೆಗೆ ಏನರ್ಥ? ಮದುವೆಯಾದ ಸ್ತ್ರೀ ಪರ ಪುರುಷನನ್ನು ಮೋಹಿಸುವುದಿರಲಿ, ಕಣ್ಣೆತ್ತಿ ನೋಡುವುದೂ ವ್ಯಭಿಚಾರ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜ ಅದು ಹೇಗೆ ರಾಧೆಯನ್ನು ಪೂಜಾರ್ಹಳೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದೆ? ಈ ಯಕ್ಷ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಈ ಲೇಖನ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮನ ಮಿಲನ

ರಾಧಾ-ಕೃಷ್ಣರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಲೌಕಿಕ ಕನ್ನಡಕವನ್ನು ಕಳಚಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ವೇದಾಂತಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ‘ಪರಮಾತ್ಮ’ (Universal Soul) ಮತ್ತು ರಾಧೆಯು ‘ಜೀವಾತ್ಮ’ (Individual Soul).

• ಜೀವಾತ್ಮದ ತುಡಿತ: ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಾತ್ಮವೂ ಮೂಲತಃ ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದಲೇ ಬಂದಿದ್ದು, ಮತ್ತೆ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನೇ ಸೇರಲು ಹಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಧೆಯು ಕೃಷ್ಣನತ್ತ ಸೆಳೆಯಲ್ಪಡುವುದು ಲೌಕಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಆತ್ಮವು ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಸೇರಲು ಪಡುವ ತುಡಿತ. ಇಲ್ಲಿ ದೇಹಗಳ ಮಿಲನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಾವದ ಮಿಲನಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಇದೆ.

• ಮದುವೆಯ ಬಂಧನ ಏಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ?: ರಾಧೆಯು ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಆಕೆಯ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆತ್ಮ ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗಿತ್ತು. ಲೌಕಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು (ಸಂಸಾರ) ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಲೇ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ದೈವತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ರಾಧೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನ. ಇಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಮಿಲನಕ್ಕಿಂತ ಭಾವದ ಮಿಲನಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಸಮಾಜವು ಇದನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಭಕ್ತಿಯೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವಿಕಾಸ:

ಕೇವಲ ಸಖಿಯಿಂದ ದೇವತೆಯವರೆಗೆ ರಾಧೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ:ರಾಧೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಆಶ್ಚರ್ಯದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಮಹಾಭಾರತದ ಮೂಲ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಹರಿವಂಶ ಪುರಾಣದಲ್ಲಾಗಲಿ ರಾಧೆಯ ಹೆಸರಿನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲ.

• ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ: ಹರಿವಂಶ ಅಥವಾ ಮಹಾಭಾರತದ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ರಾಧೆಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಅತಿ ಪ್ರಿಯಳಾದ ಒಬ್ಬ ಗೋಪಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದ್ದು, ಆಕೆಯ ಹೆಸರು ‘ರಾಧೆ’ ಎಂದು ನಂತರದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು.

• ಜಯದೇವನ ‘ಗೀತ ಗೋವಿಂದ’: ಕವಿ ಜಯದೇವನು ತನ್ನ ಅಮರ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಧೆಯನ್ನು ಪ್ರೇಮದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿದನು. ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಧೆ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ನಡುವಿನ ವಿರಹ ಮತ್ತು ಮಿಲನವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಶೃಂಗಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನು ರಾಧೆಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಶರಣಾಗುವ ದೃಶ್ಯಗಳು ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರದ ಅಳಿವನ್ನ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾವ್ಯವು ಭಾರತೀಯ ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಎಂತಹ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತೆಂದರೆ, ಕೃಷ್ಣನ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ರಾಧೆಯ ಹೆಸರು ಅವಿನಾಭಾವವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿತು.

• ಭಕ್ತಿ ಪಂಥ: ಚೈತನ್ಯ ಮಹಾಪ್ರಭುಗಳಂತಹ ಸಂತರು ರಾಧೆಯನ್ನು ಕೃಷ್ಣನ ‘ಹಾದಿನಿ ಶಕ್ತಿ’ಯಾಗಿ (ಆನಂದ ನೀಡುವ ಶಕ್ತಿ) ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಾಧೆ ಕೇವಲ ಸಖಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಕೃಷ್ಣನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾದಳು. ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುವವಳೇ ರಾಧೆ. ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಶಕ್ತನಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ತತ್ವದಂತೆ, ರಾಧೆ ಇಲ್ಲದೆ ಕೃಷ್ಣನಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಬಲವಾಯಿತು.

ಕೃಷ್ಣನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ರಾಧೆ ಮತ್ತು ರುಕ್ಮಿಣಿ

ಕೃಷ್ಣನು ರಾಧೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗದೆ ರುಕ್ಮಿಣಿ, ಸತ್ಯಭಾಮೆಯರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದದ್ದು ಅನೇಕರಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ವಿದ್ವಾಂಸರು ನೀಡುವ ತರ್ಕ ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ.

• ಒಂದೇ ಅಸ್ತಿತ್ವ: ಮದುವೆ ಎಂಬುದು ಇಬ್ಬರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ಒಪ್ಪಂದ. ಆದರೆ ರಾಧೆ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಒಬ್ಬರದೇ ಎರಡು ರೂಪಗಳು. “ನನ್ನನ್ನು ನಾನೇ ಹೇಗೆ ಮದುವೆಯಾಗಲಿ?” ಎಂಬ ಕೃಷ್ಣನ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿದೆ.

• ಪೂಜೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ: ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಪತ್ನಿಯರಾದ ರುಕ್ಮಿಣಿ ಅಥವಾ ಸತ್ಯಭಾಮೆಯರಿಗಿಂತ ರಾಧೆಯನ್ನೇ ಕೃಷ್ಣನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ರುಕ್ಮಿಣಿಯದ್ದು ‘ಪತ್ನಿ ಪ್ರೇಮ’ ಅಥವಾ ಕರ್ತವ್ಯದ ಪ್ರೇಮವಾದರೆ, ರಾಧೆಯದ್ದು ‘ಅಪರಿಮಿತ ಭಕ್ತಿ’. ಈ ಭಕ್ತಿಯು ಎಲ್ಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದದ್ದು.

• ವಿರಹದ ಮೌನ: ಕೃಷ್ಣನು ವೃಂದಾವನ ಬಿಟ್ಟು ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಹೋದ ನಂತರ ಮತ್ತೆಂದೂ ಕೊಳಲನ್ನು ನುಡಿಸಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಕೊಳಲಿನ ನಾದ ಕೇವಲ ರಾಧೆಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ವಿರಹವು ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ನೋವಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದಾಗಿದ್ದರು.

ಇಂದಿನ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವದ ಅಂತರ

ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ರಾಧಾ-ಕೃಷ್ಣರನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದ ಪ್ರೇಮಿಗಳಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

• ಕಲ್ಪನಾ ವಿಲಾಸ: ಸೀರಿಯಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುವ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ‘ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್’ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ಗಳಾಗಿವೆ.
• ವಯಸ್ಸಿನ ವಾಸ್ತವ: ಐತಿಹ್ಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೃಷ್ಣನು ವೃಂದಾವನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದನು. ಅಲ್ಲಿನ ಗೋಪಿಯರೊಂದಿಗೆ ಅವನಿಗಿದ್ದ ಸಂಬಂಧವು ‘ವಾತ್ಸಲ್ಯ’ ಮತ್ತು ‘ಮಾಧುರ್ಯ’ ಭಕ್ತಿಯ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಇಂದಿನ ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರೇಮಕ್ಕಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದುದು.

ಸಮಾಜವು ರಾಧೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದೇಕೆ?

ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜವು ತತ್ವಶಃ ಬಹಳ ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದರೂ, ದೈವಿಕ ಭಕ್ತಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಉದಾರವಾಗಿದೆ. ಆಕೆಯ ಪ್ರೇಮ ಸಮಾಜದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಂತಿತು. ಕೃಷ್ಣನ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ರಾಧೆಯೇ ಪೂರ್ಣತ್ವ ನೀಡುವವಳು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ, “ಕೃಷ್ಣ-ರಾಧೆ” ಎನ್ನುವ ಬದಲು ನಾವು “ರಾಧಾ-ಕೃಷ್ಣ” ಎಂದು ಮೊದಲು ಆಕೆಯ ಹೆಸರನ್ನೇ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತೇವೆ.

• ನಿರಪೇಕ್ಷ ಪ್ರೇಮ: ರಾಧೆಯನ್ನು ಸಮಾಜವು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಭಕ್ತಿಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯಾಗಿ ಕಂಡಿತು. ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ‘ಸ್ವಾರ್ಥ’ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದು ದೈವಿಕವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಧೆ ಕೃಷ್ಣನಿಂದ ಏನನ್ನೂ ಬಯಸಲಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಅವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದಳು ಮತ್ತು  ಕೃಷ್ಣನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಆಶಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕೃಷ್ಣನು ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಹೋದ ನಂತರವೂ ಅವಳು ಬೃಂದಾವನದಲ್ಲಿ ಅವನ ನೆನಪಿನಲ್ಲೇ ಬದುಕಿದಳು. ಈ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಭಾವನೆಯೇ ಸಮಾಜದ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ಉದಾತ್ತಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.

• ವಿರಹದ ಮೌಲ್ಯ: ರಾಧೆ-ಕೃಷ್ಣರ ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಸಂಭೋಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿರಹಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಇದೆ. ವಿರಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯು ಹಸನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ರಾಧೆಯ ಬದುಕು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜವು ಈ ವಿರಹದ ತಾಪದಲ್ಲಿ ಬೆಂದು ಶುದ್ಧವಾದ ರಾಧೆಯ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿತು.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ರಾಧಾ-ಕೃಷ್ಣರ ಸಂಬಂಧವು ಲೌಕಿಕ ಕಾನೂನು ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳ ಸೋಲಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅದು ಪರಿಶುದ್ಧ ಪ್ರೇಮದ ವಿಜಯ. ಇಂದು ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು ಕೇವಲ ಸ್ವಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವಾಗ, ರಾಧಾ-ಕೃಷ್ಣರು ನಮಗೆ ‘ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದ ಅನುರಾಗ’ದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಇಂದಿಗೂ ಅವರ ಹೆಸರು ಕೇಳಿದಾಗ ನಮಗೆ ನೆನಪಾಗುವುದು ವ್ಯಭಿಚಾರವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಪರಮ ಪವಿತ್ರವಾದ ಸಮರ್ಪಣಾ ಭಾವ. ರಾಧೆಯ ಅಚಲವಾದ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ದೈವಿಕ ಸೆಳೆತವು, ಪ್ರೇಮವು ಸತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ದೈವತ್ವಕ್ಕೆ ಏರಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂಬ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಈ ದಿವ್ಯ ಪ್ರೇಮವು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮಮತೆ, ಸಹಬಾಳ್ವೆ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದ ಬೆಳಕನ್ನು ಚೆಲ್ಲಲಿ ಎಂಬುದು ಈ ಲೇಖನದ ಆಶಯ.